Poetsmiddelen

Sinds een aantal jaren sparen we artikelen op het gebied van "poetsen". Het is eigenlijk begonnen in de tijd dat we nog van alles en nog wat op reclameterrein verzamelden en op een keer een aantal blikjes van "Glim" kochten. Deze vonden we mooi, met name door het gebruik van de primaire kleuren rood, zwart en geel. Nu is de verzameling zo'n 300 blikjes groot en bestaat naast schoensmeer- en wrijfwas blikjes uit kachelpoets en allerlei "Brasso"-achtige poetsmiddelen. In onze verzameling hebben we drie "grote merken": Peli/Erdal/Tana, Glim en Era en daarnaast vele, vele kleinere merken: Amstel, Prima, Mansion, etc. etc. Het is opmerkelijk hoeveel kleinere fabriekjes er geweest moeten zijn. Ook hebben we uiteraard een aantal "huismerken": Albert Heijn, de Gruijter, Simon de Wit en V&D.

Peli, Erdal en Tana

Het bekendste merk is wrijfwas is ongetwijfeld Peli en het bekendste merk schoensmeer is wellicht Erdal. Beide komen uit de Peli fabrieken die in Amersfoort hebben gestaan.

Het symbool van deze merken was de "pelikaan". Op de blikjes kun je zien dat de pelikaan door de jaren heen steeds gestyleerder is geworden. Ook kon je pelikaantjes sparen. In sommige van onze wrijfwasblikjes zit in de was nog een klein metalen pelikaantje. Wat je daarvoor kon krijgen en hoeveel je er daarvoor nodig had is ons onbekend. Naast de soms heel oude blikken van Erdal en Peli vinden we ook de iets modernere heel aardig, zoals de hier afgebeelde voetballer (die er ook is in een Tana uitvoering).

Glim

De Glim fabrieken hebben in Rotterdam gestaan. De bekende slogan "Wees slim, gebruik Glim" zie je op veel van hun artikelen afgedrukt. In een oud boekje over de firma (waar helaas geen jaartal in staat) vinden we gegevens over de fabriek (gevestigd aan de Korenaarstraat 45-53). De scheikundige (afgebeeld in zijn laboratorium) was ingenieur E.T. Leemans. De oppervlakte van de fabriek was 1500m². Geproduceerd werd de schoencream "Glim", de poetspommenade "De Vlag", en schuurpoeder "Schura". Het boekje (dat veel foto's bevat) vermeldt verder dat een vulmachine voor Schura zo'n 10000 zakjes per dag kon vullen. Niet in het boekje opgenomen, maar wel in ons bezit is een busje van Polita fornuispoets, ook geproduceerd door Glim. Het boekje bevat ook vele reclameslogans, zoals de volgende: "Uit principe brengen wij onze producten zoo billijk mogelijk aan de markt, maar wij ons wel eens af of dit verstandig is, want soms weigert men onze schoencream "Glim" alleen omdat het zoo goedkoop is", en: "Het hemd is nader dan de rok; dus geen buitenlandsche poetspommenade meer gekocht, maar het Nederlandsche merk "de Vlag" dat minstens even goed en niet duurder is".

Era

De Era fabrieken hebben in Deventer gestaan. Eigenlijk weten we hier heel weinig van behalve dat het een grote fabriek moet zijn geweest en dat ze heel fraaie blikken hebben gehad. Naast Era schoencreme produceerden ze Kek voor de keuken.

Ca-va-Seul

We hebben een beperkt aantal buitenlandse blikken, meestal alleen als herinnering aan vakanties. Zo hebben we een aantal Italiaanse blikjes, wat Duitse Erdal blikjes (waar in plaats van de pelikaan een kikvors opstaat) en Griekse Brasso blikjes. Onze grootste "buitenlandse" collectie is echter Ca-va-Seul, een Belgisch merk, dus met deels Vlaams opschrift. Hiernaast een klein deel van onze Ca-va-Seul collectie.

Andere reclame artikelen

Naast de blikjes en busjes hebben we nu ook andere voorwerpen die met poetsmiddelen te maken hebben zoals spaarbusjes van Peli en Erdal, een puzzel van Brasso, een reclame rolmaatje van Lillo, en een toonbank display van Tana.

Opschriften

Aardig zijn ook de opschriften die je op de blikjes kunt vinden. Uitgebreide aanwijzingen over hoe te poetsen worden uiteraard gegeven, maar er wordt ook nog vaak onvervalste en vanuit onze huidige opvattingen enigszins beschamende 'Holland promotion' bedreven. Zo staat er op een blikje poetsmiddel van "Ridder" (uit de Erdal fabrieken): "Geeft Nederlandsche arbeiders werk, koopt geen buitenlandsch", en als randschrift staat op en blikje Glim poets-extrakt: "Bevordert de Nederlandsche industrie".

Verdere informatie

Uiteraard zouden wij graag in contact komen met mensen die ons kunnen helpen onze verzameling uit te breiden of die andere informatie hebben die ons verder kan helpen. We hebben ruilmateriaal beschikbaar. In dat geval kun je ons een email sturen. De complete verzameling kun je hier vinden. Een site van een collegaverzamelaar in Duitsland vind je hier.

Ton de Jong en Arien Schrijver